Khai cuộc cờ vây cho người mới: bắt đầu từ góc bàn cờ

Bạn mới học cờ vây, mở bàn 19×19 ra và băn khoăn: nước đầu tiên nên đặt ở đâu? Nhiều người mới chọn ngay điểm giữa bàn, vì đó trông có vẻ "trung tâm" nhất. Thực ra, đó là một trong những nước đi kém hiệu quả nhất trong khai cuộc. Bài viết này giới thiệu nguyên tắc khai cuộc cơ bản nhất — bắt đầu từ góc, rồi ra cạnh, cuối cùng mới vào giữa — cùng ba điểm góc mà người mới nào cũng nên biết.

Khai cuộc là gì?

Trong cờ vây, khai cuộc (tiếng Nhật gọi là fuseki) là giai đoạn đầu ván, khi bàn cờ còn trống và hai bên lần lượt đặt quân để chiếm đất và tạo thế. Khác với cờ vua hay cờ tướng, nơi các quân đã đứng sẵn theo thế trận định trước, cờ vây bắt đầu từ bàn trống hoàn toàn.

Nghe có vẻ đáng sợ, nhưng đây cũng là tin vui: bạn không cần học thuộc lòng hàng chục thế trận. Khai cuộc cờ vây vận hành theo vài nguyên tắc đơn giản, và chỉ cần nắm vững chúng, bạn đã có thể mở đầu một ván cờ hợp lý ngay từ hôm nay.

Nguyên tắc vàng: góc trước, cạnh sau, giữa cuối cùng

Nguyên tắc quan trọng nhất của khai cuộc có thể gói trong một câu: chiếm góc trước, rồi mở ra cạnh, và chỉ tiến vào giữa bàn khi góc và cạnh đã tạm ổn. Lý do rất thực tế: để tạo thành một vùng đất, bạn cần bao quanh nó. Ở góc bàn, hai phía đã được biên bàn "bao" sẵn, nên chỉ cần thêm vài quân là đã có đất. Ở cạnh, một phía được biên che chắn, cần nhiều quân hơn. Ở giữa bàn, không có biên nào giúp bạn, nên muốn vây được đất ở đó phải tốn rất nhiều quân.

Cùng một số quân, đặt ở góc sẽ "sinh lời" nhiều đất nhất, đặt ở cạnh ít hơn, đặt ở giữa ít nhất. Người mới thường làm ngược lại: ham đánh giữa bàn vì thấy trống trải, rồi đến cuối ván mới phát hiện đối thủ đã chiếm hết bốn góc và phần lớn các cạnh.

Hệ quả thực hành: trong khoảng 10 nước đầu tiên của một ván 19×19, hãy ưu tiên các góc còn trống. Khi cả bốn góc đã có quân, hãy mở rộng dọc theo cạnh. Vùng giữa bàn cứ để đó cho giai đoạn trung cuộc, khi các quân đã đứng vững.

Ba điểm góc người mới nên biết

Trên mỗi góc bàn 19×19 có các điểm "sao" và những điểm xung quanh. Ba điểm góc phổ biến nhất mà người mới cần biết là:

Điểm 4-4 (sao góc). Điểm sao ngay góc bàn, cách biên 4 đường theo cả hai hướng. Quân 4-4 đứng cao, dễ lan ra giữa bàn và tham gia chiến đấu nhiều hướng, nhưng bản thân nó chưa chiếm đất góc chắc chắn — đối thủ có thể xâm nhập vào điểm 3-3 bên trong để tranh góc. Vì vậy, 4-4 hợp với lối chơi năng động, thích giao chiến.

Điểm 3-4 (komoku, "điểm nhỏ"). Điểm cổ điển và cân bằng nhất: cách biên 3 đường theo một hướng và 4 đường theo hướng còn lại. Quân 3-4 vừa giữ được đất góc khá chắc, vừa giữ được khả năng phát triển ra cạnh. Nếu chỉ muốn nhớ một điểm góc để bắt đầu mọi ván cờ, hãy nhớ điểm 3-4 — lựa chọn an toàn, dễ hiểu cho người mới.

Điểm 3-3. Điểm sâu nhất trong góc, cách biên 3 đường theo cả hai hướng. Nó chiếm đất góc chắc chắn nhất trong ba điểm, nhưng đổi lại quân 3-3 đứng thấp, ít ảnh hưởng ra ngoài, dễ bị bao vây từ phía ngoài. Điểm 3-3 thường được dùng để chiếm góc chắc chắn, hoặc để xâm nhập vào góc đối thủ đã đóng ở 4-4.

Điều cần nhớ là tính chất: 4-4 thiên về ảnh hưởng, 3-3 thiên về đất chắc, 3-4 nằm ở giữa. Khi mới tập, hãy thử mỗi điểm vài ván và cảm nhận sự khác biệt — đó là cách học nhanh nhất.

Trình tự khai cuộc gợi ý cho người mới

1. Chiếm góc trống. Nếu còn góc nào trống, hãy ưu tiên chiếm nó trước khi làm việc khác. Bốn góc là bốn "mỏ đất" giá trị nhất trên bàn.

2. Củng cố trước, gây sự sau. Người mới nên ưu tiên củng cố góc nhà trước khi đi gây sự, vì một nhóm quân chưa vững mà đã đi đánh nhau rất dễ bị tấn công ngược.

3. Mở rộng dọc cạnh. Từ một góc đã vững, hãy đặt quân cách khoảng 3–4 đường dọc theo cạnh để mở rộng vùng đất. Khoảng cách này đủ gần để hai nhóm quân hỗ trợ nhau, nhưng cũng đủ xa để chiếm thêm đất mới.

4. Đừng tham ăn quân sớm. Trong khai cuộc, mục tiêu chính là chiếm đất và tạo thế, không phải bắt quân đối thủ. Một cuộc chiến sớm quanh vài quân lẻ chỉ làm cả hai bên tốn nước đi.

Ba sai lầm khai cuộc thường gặp

Đánh nước đầu tiên vào giữa bàn. Giữa bàn là nơi tốn quân nhất mà thu đất ít nhất. Hãy để dành nó cho giai đoạn sau.

Đặt quân quá gần quân mạnh của đối thủ. Một quân đơn độc áp sát vào nhóm quân đã vững của đối thủ rất dễ bị bao vây. Muốn tiếp cận, hãy giữ khoảng cách vừa đủ để còn đường lui.

Chỉ lo một góc, bỏ mặc ba góc còn lại. Cờ vây là cuộc chơi toàn bàn. Chăm chăm củng cố một góc trong khi đối thủ chiếm cả ba góc còn lại là cách thua chậm mà chắc.

Bắt đầu luyện tập từ đâu?

Lời khuyên thực tế nhất cho người mới: đừng bắt đầu bằng bàn 19×19. Hãy chơi nhiều ván trên bàn 9×9 trước để làm quen với cách quân sống, chết và vây đất, rồi chuyển lên 13×13 để tập khai cuộc với góc và cạnh, và chỉ lên 19×19 khi đã thoải mái với hai cỡ bàn nhỏ hơn. Trên bàn 9×9, nguyên tắc "góc trước" vẫn đúng nhưng mọi thứ diễn ra nhanh hơn, nên bạn học được bài học chỉ sau vài ván ngắn.

Khai cuộc cờ vây không đòi hỏi trí nhớ siêu phàm, mà đòi hỏi kỷ luật: góc trước, cạnh sau, giữa cuối cùng. Nắm được nguyên tắc này, bạn đã vượt qua rào cản lớn nhất của người mới.

Chơi cờ vây ngay trên SynerWorlds: bạn có thể luyện khai cuộc miễn phí tại covay.synerworlds.com — chơi với máy nhiều cấp độ hoặc mở phòng đấu với bạn bè. Hãy thử ngay trong ván tới: chiếm đủ bốn góc trước, rồi mở rộng dọc cạnh, và xem ván cờ của bạn thay đổi ra sao.