Kỳ thủ cờ tướng đọc trước 20 nước — sang cờ vây, bạn đọc được mấy nước?

Đây là kỳ đầu tiên của loạt bài "khích tướng" hằng tháng: những lời thách đấu thân thiện gửi tới kỳ thủ cờ tướng giỏi, mời bạn sang thử một đỉnh cao khác — cờ vây. Không phải để xem môn nào hơn môn nào. Cờ tướng là môn anh em trong nhà SynerWorlds, và chính những kỹ năng bạn rèn ở cờ tướng — đọc biến hóa, kiên nhẫn, không vội ăn quân — lại là hành trang tốt nhất để bước sang cờ vây. Bài này thách đúng một kỹ năng mà dân cờ tướng rất tự hào: khả năng đọc trước.

Đọc trước trong cờ tướng và trong cờ vây khác nhau ở đâu?

Ở cờ tướng, đọc trước thường là đọc một cây biến hóa có nhiều nhánh: đối phương có thể ăn lại, có thể chiếu, có thể đổi quân, mỗi nhánh lại rẽ tiếp. Bạn phải cân nhắc nước nào nguy hiểm nhất, nước nào là bẫy. Đó là thứ đọc "rộng".

Cờ vây cũng có những ván đọc rộng như thế — nhưng nó còn có một kiểu đọc rất khác, và kỳ này thách bạn ở đúng kiểu đó: đọc "dài". Dài tới mức một biến hóa có thể chạy suốt từ góc này sang góc kia của bàn cờ.

Bậc thang: biến hóa dài nhất mà người mới cũng gặp ngay

Bậc thang (tiếng Nhật gọi là shicho) là một trong những kỹ thuật đầu tiên người học cờ vây được dạy, và cũng là một trong những kỹ thuật dễ gây "tai nạn" nhất nếu đọc ẩu.

Hình dung đơn giản thế này. Một nhóm quân của đối phương chỉ còn một "khí" — tức chỉ còn một giao điểm trống kề bên, chỉ cần một nước nữa là bị bắt. Nhóm đó chạy: nó kéo dài ra để lấy thêm khí. Bạn đuổi theo, đặt quân vào đúng phía bên kia để nó lại chỉ còn một khí. Nó lại chạy chéo lên. Bạn lại đuổi. Cứ thế, hai bên đi theo một đường zíc-zắc chéo qua bàn cờ.

Nếu trên đường chạy đó không có quân đồng minh nào của bên đang chạy đứng sẵn để "phá thang", nhóm quân chạy sẽ bị dồn tới mép bàn và bị bắt sạch. Còn nếu có một quân phá thang đứng đúng đường chéo đó, toàn bộ cuộc đuổi bắt đảo ngược: những quân đuổi theo của bạn bỗng trở thành điểm yếu.

Vì vậy, quy tắc vàng của người chơi cờ vây là: đừng bắt đầu một bậc thang khi chưa đọc tới cuối. Bạn phải lần theo đường chéo trong đầu, từ nước đầu tiên cho tới khi nhóm quân chạm mép bàn hoặc gặp quân phá thang, rồi mới quyết định có đuổi hay không. Một bậc thang chạy hết bàn cờ 19×19 có thể dài hơn 50 nước — và điều khiến nó đọc được là hầu hết các nước trong đó đều là nước bắt buộc: bên chạy chỉ có một cách chạy, bên đuổi chỉ có một cách đuổi. Dài, nhưng không rẽ nhánh lung tung.

Đó cũng là lý do bậc thang từng làm khó cả máy tính: có những hệ thống cờ vây rất mạnh ở nhiều mặt khác nhưng phải học rất lâu mới xử lý tốt bậc thang, chỉ vì biến hóa này quá dài so với tầm nhìn thông thường của chúng. Con người, ngược lại, học được cách "nhìn theo đường chéo" khá sớm — và đó chính là điểm thú vị của lời thách này.

Vậy, bạn đọc được mấy nước?

Thử tự kiểm tra bằng một bài tập nhỏ trong đầu, không cần bàn cờ thật:

Đặt một quân trắng đang bị atari (chỉ còn một khí) ở gần góc bàn.

Cho nó chạy chéo ra giữa bàn, mỗi lần chạy chỉ còn hai khí rồi lại bị đuổi về một khí.

Trước khi "đi" nước đuổi đầu tiên, hãy lần đường chéo ấy tới tận cùng: có quân trắng nào đứng sẵn trên đường đó không? Nhóm quân sẽ chạm mép bàn ở đâu?

Nếu bạn lần được tới cuối mà không bỏ sót một quân phá thang nào, bạn đã đọc xong một biến hóa dài hàng chục nước — bằng đúng kỹ năng đọc biến hóa mà bạn rèn mỗi ngày ở cờ tướng, chỉ khác là ở đây biến hóa không rẽ nhánh mà chạy thẳng.

Và đây là chỗ cờ vây "chơi khăm" người mới một cách công bằng: bậc thang trông thì dễ, vì nước đi nào cũng gần như bắt buộc, nhưng chỉ cần đọc sót một quân phá thang là cả cuộc tấn công sụp đổ. Dân cờ tướng quen với chuyện "một nước sót là mất quân" sẽ thấy cảm giác này rất quen — chỉ là bàn cờ rộng hơn, và cái giá của một nước sót đôi khi phải trả sau hàng chục nước nữa mới hiện ra.

Đọc dài mới chỉ là cửa vào

Nói thật để khỏi hứa quá: đọc được bậc thang chưa có nghĩa là chơi cờ vây giỏi. Cờ vây còn cả một thế giới đọc khác — sống và chết của một nhóm quân, những hình cờ không đếm bằng quân ăn được mà bằng đất vây được, những nước đi trông như "không làm gì" nhưng quyết định nửa sau ván cờ. Bậc thang chỉ là cửa vào, nhưng là một cửa vào rất đẹp: nó cho bạn cảm giác ngay lập tức rằng kỹ năng đọc của mình không phải bỏ đi khi đổi môn, mà được dùng theo một cách mới.

Cờ tướng dạy bạn tính sâu và tính chính xác. Cờ vây mời bạn dùng chính sự chính xác đó trên một bàn cờ không có tướng để chiếu, không có nước chiếu hết — nơi chiến thắng đến từ việc vây đất, chứ không phải bắt một quân chủ chốt. Kỳ tới của loạt bài này sẽ nói về đúng khác biệt đó: không có tướng để chiếu thì thắng bằng cách nào?

Lời thách của kỳ này

Bạn không cần học hết luật cờ vây mới thử được bài này. Chỉ cần nhớ hai điều: quân chỉ còn một khí là sắp bị bắt, và bậc thang chỉ thành công khi đường chéo chạy không gặp quân phá thang.

Hãy thử một ván 9×9 miễn phí tại covay.synerworlds.com — bàn nhỏ, ván nhanh, và bậc thang xuất hiện rất sớm, ngay từ những ván đầu tiên. Chơi xong, quay lại đây trả lời một câu hỏi mở: bậc thang dài nhất bạn tự đọc tới cuối là bao nhiêu nước — và bạn có từng đuổi một bậc thang rồi mới phát hiện quân phá thang đứng ngay giữa đường không?

Nếu chưa biết luật cơ bản, đọc thêm: Cách chơi cờ vây cho người mới. Hẹn gặp bạn ở kỳ 2.