Thất Tinh Tụ Hội: mổ xẻ thế tàn cuộc nổi tiếng nhất của cờ tướng

Nếu phải chọn một thế cờ đại diện cho toàn bộ nghệ thuật tàn cuộc cờ tướng, gần như chắc chắn đó là Thất Tinh Tụ Hội — "bảy ngôi sao tụ họp". Nó đứng đầu nhóm Tứ Đại Danh Cục, được chép trong Bách Cục Tượng Kỳ Phổ và hàng loạt cổ phổ khác, và là thế mà người chơi cờ tướng ở trình độ câu lạc bộ mạnh nào cũng từng ít nhất một lần ngồi hàng giờ trước nó. Bài này mổ xẻ chính hình cờ mà Từ điển Cờ Thế của SynerWorlds đang lưu giữ: cấu trúc bảy-đấu-bảy, nghịch lý "hơn quân mà không thắng", và cuộc tranh luận ba trăm năm chỉ quanh vị trí của một quân Tốt.

Hình chuẩn theo Bách Cục Tượng Kỳ Phổ: Đỏ đi trước, cổ phổ kết luận hòa. Trạng thái trong từ điển: chưa kiểm chứng — kết quả theo cổ phổ.

Bảy đấu bảy: đọc hình cờ

Cái tên "thất tinh" không phải ẩn dụ xa xôi: mỗi bên có đúng bảy quân.

• Đỏ: Tướng, song Xe, một Pháo, ba Tốt.
• Đen: Tướng, một Xe, một Tượng, bốn Tốt.

Nhìn theo thói quen đếm quân chủ lực, Đỏ áp đảo: hai Xe một Pháo đấu một Xe một Tượng. Nhưng hãy đếm lại theo cách tàn cuộc thực sự vận hành. Bốn Tốt đen đã qua sông và dàn thành một khối — trong tàn cuộc ít quân, một khối Tốt qua sông như vậy là một đội quân thực thụ, không phải "quân lẻ". Chiếc Pháo đỏ, ngược lại, gần như mất việc: trên bàn cờ thưa thớt này còn rất ít "ngòi" để Pháo mượn mà bắn. Và chiếc Xe đen duy nhất lại cực kỳ cơ động — nó vừa là quân thủ cuối cùng, vừa là mối đe dọa chiếu và ăn Tốt thường trực sau lưng Đỏ.

Thế cờ vì thế là một bài toán cân bằng động: Đỏ phải dùng ưu thế Xe Pháo để ép trước khi khối Tốt đen kịp lăn xuống; Đen phải dùng Xe quấy rối và tính toán thời điểm đổi Xe sao cho tàn cuộc còn lại — Tượng và Tốt đấu Pháo và Tốt — là hòa chắc. Sai một nhịp, cả hai bên đều có thể thua: Đỏ đi tham là mất Tốt và bị khối Tốt đen đè ngược; Đen thủ thụ động là bị hai Xe ép chết dần. Kết luận hòa của cổ phổ không phải hòa nhường nhịn — là hòa vì cả hai bên đều phải đi gần như hoàn hảo.

Biến chính 85 nước và nghệ thuật lặp thế

Biến chính mà cổ phổ ghi cho Thất Tinh Tụ Hội dài 85 nước, và khi chúng tôi chạy lại biến này bằng engine trong quá trình nạp kho, mọi nước đều hợp lệ — với nhiều đoạn thế cờ lặp lại xuất hiện trên đường đi. Độ dài đó tự nó là một thông điệp: đây không phải thế cờ có "mẹo". Các đoạn lặp thế trong biến chính cho thấy người xưa hiểu rất rõ cơ chế hòa của thế này nằm ở việc bên thủ có thể đi vòng mà không nhường cấu trúc — một kiểu hiểu biết mà ngày nay engine xác nhận bằng khái niệm pháo đài và vùng bất biến, còn cổ phổ truyền lại bằng chính những nước đi vòng ấy, không kèm một dòng lý thuyết nào.

Cũng vì biến chính dài và nhiều nhánh rẽ, Thất Tinh Tụ Hội trở thành đề tài xuất bản không bao giờ cạn: mỗi cổ phổ chép nó lại đặt một cái tên riêng — Tâm Võ Tàn Biên gọi Thất Tinh Đồng Khánh, Trúc Hương Trai gọi Thất Tinh Củng Đẩu, Uyên Thâm Hải Khoát gọi Thất Tinh Diệu Hình, lại có tên Đấu Thất Tinh. Bốn cái tên cho một hình cờ: mỗi nhà biên soạn đều muốn đóng dấu của mình lên thế cờ nổi tiếng nhất thời đại.

Một quân Tốt lệch một hàng: cuộc tranh luận không hồi kết

Chi tiết gây tranh cãi nhất của Thất Tinh Tụ Hội nhỏ đến mức dễ bị bỏ qua khi chép sách: vị trí Tốt biên của Đỏ. Dòng Bách Cục — hình chuẩn mà từ điển của chúng tôi lưu — đặt quân Tốt này ở vị trí tiến hơn; dòng Tâm Võ Tàn Biên và Tiêu Song Dật Phẩm đặt nó lui lại một hàng. Một hàng duy nhất — nhưng với một thế cờ mà kết quả hòa treo trên sợi tóc, vị trí xuất phát của một Tốt biên thay đổi toàn bộ tính toán về thời gian: Tốt về đích sớm hơn hay muộn hơn một nhịp là đổi cả những điểm rơi của biến chính.

Đây là lý do từ điển của chúng tôi ghi rõ dòng nào là hình chuẩn và biến thể kia được ghi nhận ở đâu trong hồ sơ của thế, thay vì lặng lẽ chọn một hình và coi như xong. Với thế cờ ở tầm này, "chép đúng hình nào" không phải chuyện kỹ thuật — nó là một phần của lịch sử tranh luận. Người đọc mở trang của thế sẽ thấy cả hai thông tin: hình chuẩn theo Bách Cục, và ghi chú về biến thể Tâm Võ.

Vì sao nó vẫn là thước đo?

Ảnh hưởng của Thất Tinh Tụ Hội lên làng cờ tướng nằm ở chỗ nó trở thành điểm quy chiếu chung. Sách tàn cuộc đo độ sâu của mình bằng cách dám hay không dám phân tích nó trọn vẹn. Người chơi đo nhau bằng việc đã thực sự ngồi giải nó hay mới chỉ nghe tên. Và trong thời engine, nó là một trong số ít thế cổ điển mà kết luận của người xưa vẫn đứng vững trước máy ở mức "chưa ai bẻ được" — từ điển của chúng tôi hiện ghi nó ở trạng thái chưa kiểm chứng — kết quả theo cổ phổ, vì chúng tôi chỉ nâng nhãn khi engine đã xác nhận bằng một biến đầy đủ, và một thế hòa dài 85 nước là ca khó nhất cho quy trình đó. Nói cách khác: sau ba trăm năm, thế cờ này vẫn đang chờ được kiểm chứng tới nơi tới chốn — và bất kỳ ai cũng có thể thử sức với nó, cầm bên Đỏ đấu máy ở cấp mạnh nhất ngay trong trang từ điển của thế: đạt đúng kết quả cổ phổ là một phiếu xác nhận, bẻ được nó là ghi danh vĩnh viễn.

Chuỗi bài phân tích thế cờ kinh điển của SynerWorlds: Tứ Đại Danh Cục · Thế cờ giang hồ và những cuốn bí phổ · Từ cổ phổ đến engine.