7 sai lầm người chơi Cờ Vua hay mắc khi chuyển sang Cờ Tướng

Bạn chơi Cờ Vua khá, sang Cờ Tướng nghĩ rằng "cũng là cờ, khác gì đâu" — rồi thua liên tiếp trước những đối thủ mà ở môn cũ bạn chấp được một quân. Đây là trải nghiệm gần như ai chuyển môn cũng gặp, và lý do không phải bạn tính kém: bạn đang mang theo bảy thói quen đúng ở Cờ Vua nhưng sai ở Cờ Tướng. Nhận diện được chúng, quá trình chuyển môn ngắn lại rất nhiều.

1. Không hiểu Pháo — và vô tình "làm ngàm" cho đối thủ

Pháo là quân không tồn tại trong Cờ Vua. Nó di chuyển như Xe, nhưng muốn ăn quân thì bắt buộc phải nhảy qua đúng một quân bất kỳ (gọi là ngàm) — quân của ai cũng được. Người mới chuyển môn mắc hai lỗi ngược nhau: một là sợ Pháo quá mức (né cả khi không có ngàm nào trên đường bắn, lúc đó Pháo vô hại); hai là nguy hiểm hơn — tiện tay đưa một quân lên đứng giữa Pháo địch và quân mình, vô tình dâng ngàm cho đối thủ ăn mất quân phía sau. Trước mỗi nước đi, hãy quét các đường thẳng có Pháo địch: trên đường đó đang có mấy quân? Nếu đúng một quân, quân đứng sau nó đang bị ngắm.

2. Đi Mã như Mã Cờ Vua

Mã Cờ Tướng đi gần giống Mã Cờ Vua (một ô thẳng rồi một ô chéo ra ngoài), nhưng có một luật mà Cờ Vua không có: què chân Mã. Nếu ô kề ngay hướng đi thẳng bị bất kỳ quân nào chặn, Mã không đi được hướng đó. Người chơi Cờ Vua quen tính Mã là quân "nhảy qua mọi thứ" sẽ liên tục tính sót: tưởng Mã đang uy hiếp một ô, hóa ra chân nó đã bị bịt bởi một con Tốt vô danh. Ngược lại, bịt chân Mã địch là một nước phòng thủ rẻ mà hiệu quả mà người mới hiếm khi nghĩ tới.

3. Cố đưa Tốt đi "phong cấp"

Tốt Cờ Vua qua được hàng cuối thì thăng cấp thành Hậu — cả một chiến lược xoay quanh điều đó. Tốt Cờ Tướng không bao giờ thăng cấp. Trước khi qua sông, nó chỉ đi thẳng một ô; qua sông rồi được đi thêm ngang một ô, và chỉ có vậy — đến hàng cuối nó chỉ còn đi ngang (dân gian gọi là "Tốt lụt"). Người mới chuyển môn thường dồn sức đẩy một con Tốt như thể sắp được Hậu, để rồi nhận ra phần thưởng không tồn tại. Điều đó không có nghĩa Tốt qua sông yếu: hai ba con Tốt đã qua sông áp sát cung Tướng là thế tấn công rất khó đỡ ở tàn cuộc — nhưng giá trị của chúng nằm ở vị trí, không phải ở một lần biến hình.

4. Để hai Tướng đối mặt nhau

Đây là luật gây sốc nhất với người chơi Cờ Vua: nếu hai Tướng đứng cùng một cột dọc mà ở giữa không có quân nào, Tướng bên đi được bay thẳng sang ăn Tướng đối thủ (luật "Tướng bay"). Nghĩa là để lộ mặt Tướng trên một cột trống là thua ngay lập tức, dù Tướng bạn đang "an toàn" theo mọi tiêu chuẩn Cờ Vua. Thói quen di chuyển quân che mặt Tướng mà không kiểm tra cột dọc là nguyên nhân của rất nhiều ván thua "không hiểu vì sao".

5. Hết nước đi mà tưởng là hòa

Trong Cờ Vua, hết nước đi hợp lệ mà không bị chiếu (bí nước) là hòa — một lối thoát danh dự khi thua thế. Cờ Tướng ngược hẳn: hết nước đi là thua, kể cả khi Tướng không hề bị chiếu. Người chơi Cờ Vua ở thế thua hay vô thức chơi theo hướng "cố bí nước để hòa" — trong Cờ Tướng, đó là tự đi vào ngõ cụt theo đúng nghĩa đen. Khi thua thế trong Cờ Tướng, lối thoát duy nhất là phản công hoặc chiếu liên tục trong khuôn khổ luật, không phải đóng băng bàn cờ.

6. Muốn "xuất Tượng" như Tượng Cờ Vua

Tượng (Tịnh) Cờ Tướng là quân phòng thủ thuần túy: đi đúng hai ô chéo, không được qua sông, và bị chặn nếu ô giữa bị bịt ("bịt mắt Tượng"). Cặp Sĩ–Tượng chỉ quanh quẩn trong cung để che chắn cho Tướng. Người mới chuyển môn hay cảm thấy cặp quân này "vô dụng" và bỏ lơ chúng — cho tới khi Tướng bị Pháo và Xe phối hợp đánh sập vì hàng che chắn đã rã từ trước. Hãy coi Sĩ–Tượng như hệ thống phòng thủ cố định: nhiệm vụ của bạn là đừng để nó thủng, thay vì tiếc là nó không tấn công được.

7. Đánh giá sai thứ bậc sức mạnh quân

Trực giác Cờ Vua xếp Hậu trên tất cả — Cờ Tướng không có Hậu, và thứ bậc cũng khác hẳn cảm giác ban đầu. Xe là quân mạnh nhất và càng về tàn cuộc càng áp đảo. Pháo mạnh nhất ở đầu và giữa ván, khi bàn cờ còn đông quân làm ngàm; về cuối, Pháo đói ngàm dần yếu đi. Mã thì ngược lại: đầu ván hay bị què chân vì bàn đông, cuối ván bàn thoáng thì Mã lên giá. Người mới chuyển môn thường đổi Xe lấy đôi Pháo–Mã từ sớm vì "hai đổi một lời" — theo cảm tính Cờ Vua thì đúng, theo thực tế Cờ Tướng thì thường là lỗ.

Luyện chuyển môn như thế nào

Đừng bắt đầu bằng việc đấu với người. Chơi với máy ở cấp độ thấp trên SynerWorlds và tự đặt một quy tắc: trước mỗi nước đi, kiểm tra lần lượt bốn thứ — Pháo địch đang ngắm gì, Mã mình có bị què chân không, cột Tướng có bị lộ mặt không, nước này có phải nước hết đường của mình không. Bốn câu hỏi đó phủ gần hết bảy sai lầm trên. Sau vài chục ván, chúng thành phản xạ và trình độ Cờ Vua có sẵn của bạn bắt đầu phát huy: khả năng tính biến, đọc thế trận và kiên nhẫn của bạn không mất đi đâu cả — chúng chỉ cần một lớp "phiên dịch" luật.

• Chơi ngay: Cờ Tướng · Cờ Vua — cùng một tài khoản cho cả hai môn.
• Đọc tiếp: Xe, Pháo, Mã: ba quân giống mà khác giữa Cờ Tướng và Cờ Vua · Kỹ năng Cờ Tướng giúp bạn chơi Cờ Vua tốt hơn (và ngược lại)
• Chưa biết luật? Cách chơi Cờ Tướng cho người mới · Cách chơi Cờ Vua cho người mới