Tàn cuộc Cờ Gánh: thắng bằng hết nước, đua điểm thở và pháo đài hai mặt

Giữa ván Cờ Gánh là sân khấu của gánh kép và chẹt nhóm — những đòn nhìn thấy ngay và rất đã mắt. Tàn cuộc thì khác hẳn: khi bàn cờ thưa dần, ván cờ biến thành bài toán đếm — đếm nước đi còn lại, đếm điểm thở, đếm nhịp. Bốn kỹ thuật dưới đây là nơi các ván Cờ Gánh cân bằng thường được quyết định, và cả bốn đều ít được nhắc tới hơn hẳn gánh và chẹt.

1. Thắng bằng "hết nước" — không cần lật hết quân địch

Luật kết thúc của Cờ Gánh có hai nhánh: lật sạch quân địch, hoặc làm đối thủ tới lượt mà không còn nước đi hợp lệ. Nhánh thứ hai bị đánh giá thấp nghiêm trọng. Một quân địch mà mọi điểm kề đều bị chiếm hoặc bị bịt thì không thể di chuyển — nó đã "chết đứng" dù chưa hề bị lật, và nếu toàn bộ quân địch đều ở trạng thái đó, ván cờ kết thúc ngay khi tới lượt họ.

Điểm tinh tế nằm ở chỗ phân biệt chẹt và bịt đường: chẹt chỉ lật các nhóm địch chạm vào điểm bạn vừa hạ quân và vừa mất điểm thở cuối cùng; còn bịt đường thắng mà không cần lật quân nào. Nhưng bịt đường chỉ kết thúc ván khi toàn bộ quân địch đều hết nước — địch còn một quân lẻ đi được ở góc bàn bên kia thì ván vẫn tiếp diễn. Kỹ thuật tàn cuộc đúng là: đếm số quân địch còn di chuyển được, và săn quân cơ động cuối cùng đó thay vì đuổi theo các quân đã bị nhốt sẵn.

2. Đua điểm thở: khi hai nhóm vây lẫn nhau

Cuối ván thường xuất hiện thế hai nhóm quân ôm sát nhau, cùng vây và cùng bị vây. Đây là một cuộc đua đếm điểm thở thuần túy: mỗi bên, tới lượt mình, bịt một điểm thở của nhóm địch; nhóm nào cạn điểm thở trước sẽ bị lật khi đối thủ hoàn tất vòng vây bằng nước đi chạm vào nó.

Hai biến số phá vỡ phép đếm đơn giản. Thứ nhất, luật Mở không tạm dừng vì cuộc đua của bạn: nếu ở một góc khác của bàn xuất hiện một nước gánh, bạn bắt buộc phải đi nước gánh đó thay vì bịt điểm thở — và mất đúng một nhịp là thua cả cuộc đua. Trước khi lao vào đua điểm thở, hãy quét toàn bàn xem bên nào đang nắm "đòn phân tâm" là một nước gánh bắt buộc. Thứ hai, nối nhóm đổi hoàn toàn phép đếm: một nước đi nối nhóm của bạn với một nhóm khác sẽ gộp điểm thở của cả hai thành một bể chung — nước nối nhóm đúng lúc thường đáng giá hơn một nước bịt, vì nó khiến mọi phép đếm trước đó của đối thủ trở nên vô nghĩa.

3. Bẫy gánh cuối ván: khi chỉ còn đúng một nước gánh khả thi

Luật bắt buộc gánh giữa ván là một sợi dây thừng; ở tàn cuộc nó là thòng lọng. Quân càng thưa, bạn càng dễ sắp xếp sao cho đối thủ chỉ có đúng một nước gánh trên bàn — và khi chỉ còn một lựa chọn, "bắt buộc" là bắt buộc thật sự, không còn đất cho sự khôn ngoan.

Công thức bẫy: để hở một cặp quân ở vị trí mà quân địch hạ xuống gánh chúng sẽ đồng thời hoàn tất vòng vây của bạn quanh nhóm lớn hơn của chính họ, hoặc phá thế bịt đường bạn đang giăng. Điều kiện tiên quyết là kiểm soát số lượng nước gánh khả thi của đối thủ: nếu họ có hai nước gánh để chọn, cái bẫy chỉ còn một nửa. Vì vậy các nước chuẩn bị cho bẫy thường là những nước lặng lẽ loại bỏ dần các phương án gánh khác của địch — bịt bớt một trục ở đây, lật nhẹ một đầu trục ở kia.

4. Pháo đài tự vây: nhà an toàn — và cái quan tài

Luật Cờ Gánh bảo vệ tuyệt đối quân tự vây: nước đi của chính bạn không bao giờ lật quân của bạn, và một nhóm quân đã kín mọi điểm thở thì đối thủ cũng không cách nào lật được — muốn chẹt một nhóm, quân địch phải hạ xuống một điểm trống kề với nhóm để hoàn tất vòng vây, mà nhóm kín hơi thì không còn điểm trống kề nào cả. Một pháo đài như vậy là bất khả xâm phạm vĩnh viễn.

Nhưng pháo đài có mặt trái chết người ở tàn cuộc: quân bị khóa không di chuyển được. Nếu đến lượt bạn mà mọi quân của bạn đều nằm trong pháo đài hoặc bị nhốt, bạn thua theo luật hết nước — pháo đài bất khả xâm phạm trở thành cái quan tài chôn chính chủ nhân của nó. Nguyên tắc tàn cuộc: cứ việc đóng pháo đài bằng số quân dư, nhưng luôn giữ ít nhất một quân cơ động ở bên ngoài — quân "tự do" đó là bảo hiểm sinh mạng của cả đội hình. Và mặt tấn công tương ứng: khi thấy đối thủ đóng pháo đài quá tay, đừng tốn nước tấn công pháo đài làm gì; hãy săn và nhốt nốt quân cơ động cuối cùng của họ — pháo đài sẽ tự thua thay bạn.

Luyện tàn cuộc ở đâu

Chơi với máy ở cấp độ cao trên SynerWorlds và đặt mục tiêu thắng bằng hết nước thay vì lật sạch quân — bạn sẽ ngạc nhiên vì số ván kết thúc sớm hơn hẳn khi đổi mục tiêu. Câu đố Cờ Gánh mỗi ngày cũng thường giấu một thế tàn cuộc nén trong đó.

• Chơi ngay: Cờ Gánh
• Chưa chắc luật? Hướng dẫn chơi Cờ Gánh cho người mới
• Đọc thêm: Chiến thuật Cờ Gánh: gánh kép, chẹt nhóm và cái bẫy của luật bắt buộc gánh · Sai lầm thường gặp trong Cờ Nhào